Anne-Baba Tutumlarının Çocuk Gelişimine Etkisi

Siz hangi aile stiline sahipsiniz?Çocuk ve ergenlere sınırsız özgürlük verilmeli midir? Çocuğunuza karşı olan tutumunuzun olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?

Okul çağı çocuklarının psikososyal gelişimindeki en önemli faktörlerden biri ailedir. Ailenin yapısı, ailedeki bireylerin birbiriyle ilişkileri, ailenin sosyoekonomik durumu gibi faktörler çocuğun gelişimini etkilemektedir. Ebeveynler çocuklarına sosyal ve kültürel değerleri öğreten temel kaynaklardır. Bütün ebeveynler çocuklarının sosyalleşmesi yönünde çaba harcarlar fakat her ebeveynin sosyalleştirme yöntemi farklıdır. Bu tutumlar çocukların psikososyal ve duygusal gelişimi açısından değişik sonuçlar meydana getirir.

Farklı anne – baba tutumlarını genel olarak dört temel stille ortaya koyabiliriz: Bunlar otoriter, demokratik, izin verici-müsamahkar ve izin verici-ihmalkar anababalık stilleridir.

Otoriter ebeveynler, koydukları kurallara çocuklarının koşulsuz uymasını ve itaat etmesini bekler. Bu tür ailelerde kurallara uyulmadığında ceza uygulanır. Ebeveynler çocuklarıyla çok fazla görüş alışverişinde bulunmazlar, daha çok çocuklarından söylediği her şeyi sorgulamadan kabul etmesini beklerler.

Yapılan çalışmalara göre otoriter ebeveyni olan çocuk ve ergenlerin mutsuz, akranlarıyla ilişkilerinde çekingen, isteksiz, kendini ifade edemeyen, saldırgan eğilimleri olan, benlik saygısı düşük çocuklar olduğu gözlenmiştir. Böyle çocuk ve ergenler, bağımlı ya da saldırgan ve son derece uyumsuz bir kişilik geliştirebilirler.

Demokratik ebevyneler, çocuklarından olgun davranış beklerler ve aynı zamanda gerekli olduğunda kurallara uymalarını isterler. Öncelikle sıcak ve ilgilidirler. Sabırlı ve duyarlı bir şekilde çocuklarını dinlerler. Aile içinde verilecek kararlarda çocuklarının görüşlerini alırlar. Bu tür ailelerde çocuk yetiştirmede akılcı ve demokratik bir yaklaşım izlenir. Hem ebevynin hem de çocuğun hakları dikkate alınır.

Demokratik aile ortamında büyüyen çocuklarda, özgüven duygusunun ve yüksek benlik saygısının; iç denetim ve vicdan mekanizmasının; özerk, bağımsız, fakat sorumlu, dengeli ve uyumlu bir kişiliğin oluştuğu ve geliştiği ileri sürülebilir.

İzin verici-müsamahkar ebeveynler, çocuklarına karşı oldukça hoşgörülü davranırlar, çok fazla özgürlük verirler, çocuklarını hiçbir şekilde kontrol etmeden davranışlarına herhangi bir sınır koymazlar. Ancak bu tür anababalar çocuklarına sevgi gösterirler, sıcak ve ilgili davranırlar.

İzin verici-ihmalkar ebeveynler ise çocuklarını hiçbir şekilde denetlemedikleri, davranışlarına sınırlama koymadıkları gibi onlarla yeterince ilgilenmezler ve sevgi göstermezler (Maccaby&Martin,1983).

İzin verici bir tutum içinde büyüyen çocukların özdenetimden yoksun, doyumsuz, kurallara uymada güçlük çeken, almaya alışık olan, dolayısıyla paylaşma ve işbirliği açısındn yetersiz oldukları söylenebilir.

Farklı aile tutumlarının okul başarına etkisi var mıdır?

Maccoby ve Martin (1983) tarafından yapılan araştırmalarda demokratik ailelerde büyüyen çocukların, izin verici ya da otoriter ailelerde yetişen çocuklardan akademik yeterlilik, sosyal gelişim, ruh sağlığı ve benlik saygısı gibi ölçümlerde daha yüksek puan aldıkları görülmüştür.